W obszarze zdrowia psychicznego wciąż funkcjonuje wiele nieporozumień dotyczących tego, czym właściwie zajmuje się psycholog, psychoterapeuta i psychiatra. Osoby poszukujące pomocy często zastanawiają się, do którego specjalisty powinny się zgłosić.
Choć te trzy zawody są ze sobą ściśle powiązane i w wielu sytuacjach specjaliści współpracują ze sobą, ich role nie są takie same. Różnią się m.in. wykształceniem, zakresem kompetencji oraz formami pomocy, których mogą udzielać.
Trudności związane ze zdrowiem psychicznym również mogą mieć bardzo różny charakter. Obniżony nastrój, nasilony lęk, problemy ze snem, trudności w relacjach, kłopoty
z koncentracją, kryzys życiowy czy inne objawy zaburzeń psychicznych mogą wymagać różnych form wsparcia. W niektórych sytuacjach pomocna będzie konsultacja z psychologiem, w innych psychoterapia, a czasem konieczna może okazać się konsultacja psychiatryczna. Zdarza się również, że najbardziej odpowiednim rozwiązaniem jest połączenie kilku form pomocy.
Psychiatra – lekarz
Psychiatra jest lekarzem, który po ukończeniu studiów medycznych i uzyskaniu prawa wykonywania zawodu odbywa specjalizację z psychiatrii. Jego zadaniem jest ocena stanu zdrowia psychicznego, diagnozowanie oraz leczenie zaburzeń psychicznych.
Ze względu na swoje wykształcenie i kwalifikacje psychiatra ma uprawnienia do przepisywania leków, monitorowania ich działania oraz modyfikowania leczenia w zależności od stanu pacjenta. Może również zlecać dodatkowe badania, wystawiać zwolnienia lekarskie, a w uzasadnionych przypadkach kierować pacjenta na hospitalizację.
Konsultacja psychiatryczna może być wskazana m.in. w przypadku nasilonych lub utrzymujących się objawów depresyjnych, zaburzeń lękowych, zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, objawów psychotycznych czy znacznych trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Warto pamiętać, że psychiatra nie zajmuje się wyłącznie farmakoterapią. Często współpracuje jednak z psychologiem lub psychoterapeutą, łącząc różne formy pomocy, aby zapewnić pacjentowi kompleksową opiekę.
Psycholog
Psycholog to specjalista, który ukończył jednolite studia magisterskie na kierunku psychologia. Jego wiedza obejmuje m.in. funkcjonowanie człowieka w obszarze poznawczym, emocjonalnym, społecznym. Psycholog może zajmować się m.in. diagnozą psychologiczną, prowadzeniem konsultacji, udzielaniem pomocy psychologicznej oraz psychoedukacją.
Jednym z ważnych obszarów pracy psychologa jest wydawanie opinii psychologicznych. W tym celu może wykorzystywać odpowiednio dobrane
i wystandaryzowane narzędzia oraz testy psychologiczne przeznaczone wyłącznie dla psychologów. Opinie psychologiczne służą m.in. celom zawodowym, zdrowotnym, edukacyjnym jak np. w związku z potrzebą dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia, oceną funkcjonowania psychicznego i poznawczego, wyborem lub zmianą ścieżki zawodowej, a także w procesie ubiegania się o określone świadczenia, uprawnienia lub formy wsparcia.
Psycholog nie jest lekarzem, dlatego nie zajmuje się leczeniem farmakologicznym i nie może wystawiać recept na leki.
Psycholog może również wspierać osoby znajdujące się w kryzysie lub doświadczające trudności emocjonalnych, rodzinnych, szkolnych czy zawodowych. Jednak kończenie studiów psychologicznych nie jest równoznaczne z uzyskaniem kwalifikacji psychoterapeuty. Psycholog, który chce prowadzić psychoterapię, powinien ukończyć dodatkowe, specjalistyczne szkolenie w tym zakresie.
Psychoterapeuta
Psychoterapeuta to osoba, która ukończyła całościowe, akredytowane szkolenie psychoterapeutyczne, trwające zazwyczaj cztery lata, oraz zdobywa doświadczenie kliniczne pod superwizją. Do takich szkoleń najczęściej przyjmowani są absolwenci psychologii, medycyny, pedagogiki i kierunków pokrewnych. Kształcenie obejmuje zarówno przygotowanie teoretyczne, jak i praktyczną pracę z pacjentami oraz staż kliniczny. Już w trakcie szkolenia można prowadzić terapię, o ile pracuje się pod stałą superwizją. Certyfikaty wydają uznane towarzystwa, takie jak Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, czy towarzystwa zrzeszające psychoterapeutów w obrębie danego nurtu, jak na przykład Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej.
Psychoterapeuta zajmuje się prowadzeniem psychoterapii – zaplanowanego
i długofalowego procesu pracy z pacjentem, opartego na określonym nurcie i metodach terapeutycznych, takich jak terapia poznawczo-behawioralna, psychodynamiczna czy systemowa. Psychoterapia może służyć nie tylko zmniejszeniu nasilenia objawów, ale także lepszemu rozumieniu źródeł trudności i pracy nad utrwalonymi sposobami myślenia, funkcjonowaniem w relacjach czy sposobami radzenia sobie z emocjami i stresem.
W przeciwieństwie do psychiatry psychoterapeuta nie zajmuje się farmakoterapią i nie może przepisywać leków. Aktualnie w Polsce psychoterapeuta nie musi być psychologiem ani lekarzem – może posiadać inne wyższe wykształcenie bazowe, jeśli spełnia wymagania określone przez szkołę psychoterapii oraz odpowiednie standardy zawodowe i etyczne. Pacjent ma prawo wiedzieć, jakie wykształcenie i kwalifikacje posiada osoba, której powierza swoją psychoterapię. Informacje dotyczące wykształcenia, ukończonego szkolenia psychoterapeutycznego, certyfikatów oraz doświadczenia zawodowego powinny być dla pacjenta dostępne. Wybierając psychoterapeutę, warto więc świadomie sprawdzić jego przygotowanie zawodowe i kwalifikacje, a w razie wątpliwości zapytać o nie przed rozpoczęciem terapii. Przy wyborze psychoterapeuty warto zwrócić uwagę m.in. na szkołę,
w której odbył szkolenie, oraz na to, czy spełnia ona standardy i posiada akredytację uznanej organizacji zawodowej. Warto również sprawdzić, czy psychoterapeuta korzysta z regularnej superwizji, czyli konsultuje swoją pracę z bardziej doświadczonym specjalistą.
Świadomy wybór specjalisty jest ważnym elementem dbania o bezpieczeństwo i jakość udzielanej pomocy.
Podsumowanie
Wybór specjalisty zależy od rodzaju doświadczanych trudności, ich nasilenia oraz potrzebnej formy pomocy.
W przypadku poważnych objawów, takich jak halucynacje, urojenia czy nasilone objawy depresyjne, wskazana jest konsultacja psychiatryczna. Psycholog będzie odpowiednią osobą, gdy potrzebujemy diagnozy psychologicznej, np. oceny funkcjonowania poznawczego, badania inteligencji lub przygotowania opinii do szkoły czy pracy, ale także wtedy, gdy doświadczamy trudności emocjonalnych, rodzinnych, szkolnych lub zawodowych
i potrzebujemy wsparcia, psychoedukacji albo pomocy w określeniu dalszej formy pomocy. Psychoterapeuta może pomóc osobom, które chcą lepiej rozumieć swoje emocje, pracować nad utrwalonymi schematami myślenia i działania oraz wprowadzać trwałe zmiany w swoim funkcjonowaniu. Psychoterapia może być również formą leczenia niektórych zdiagnozowanych zaburzeń psychicznych, z wykorzystaniem metod psychologicznych właściwych dla danego nurtu terapeutycznego.
W zależności od sytuacji najlepsze efekty może przynieść połączenie różnych form pomocy. Przykładowo, psychiatra może prowadzić leczenie farmakologiczne,
a psychoterapeuta równolegle wspierać pacjenta w pracy nad emocjami, zachowaniem
i relacjami. Takie podejście pozwala dostosować pomoc do indywidualnych potrzeb pacjenta.
| Aspekt | Psycholog | Psychoterapeuta | Psychiatra |
| Wykształcenie | 5-letnie studia magisterskie (psychologia) | Studia wyższe plus co najmniej 4-letnie szkolenie | Studia medyczne plus specjalizacja |
| Psychoterapia | Tak, po szkoleniu psychoterapeutycznym | Tak, pełen zakres | Tak, po szkoleniu psychoterapeutycznym |
| Leki | Brak uprawnień | Brak uprawnień | Tak, może przepisywać leki |
| Czym się zajmuje | Diagnoza psychologiczna, prowadzenie konsultacji, udzielaniem pomocy psychologicznej oraz psychoedukacja | Regularny proces psychoterapii | Diagnoza i leczenie zaburzeń psychicznych z perspektywy medycznej. Zlecanie dodatkowych badań, wystawianie zwolnienia lekarskiego, kierowanie na hospitalizację, gdy występuje wskazanie. |
Źródła
- Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, Dz.U. 2001 nr 73 poz. 763. Tekst ustawy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP)
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Zawód psycholog. Zawód psycholog – MRPiPS
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Pytania i odpowiedzi – ustawa o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów. Pytania i odpowiedzi – gov.pl
- Pacjent.gov.pl, Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra?. Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra? – Pacjent.gov.pl
- Pacjent.gov.pl, Psychoterapia. Psychoterapia – Pacjent.gov.pl