Niepołomickie Centrum Profilaktyczno-Lecznicze 

 

Aparaty słuchowe, implanty ślimakowe, ćwiczenia stymulujące rozwój - czyli jak pomagać dzieciom niesłyszącym

 

Aparaty słuchowe, implanty ślimakowe, ćwiczenia stymulujące rozwój - czyli jak pomagać dzieciom niesłyszącym

Symptomem decydującym o stopniu ubytku słuchu jest rozwój mowy. Przy większym uszkodzeniu słuchu opóźnienie rozwoju mowy jest większe.

Osoba niesłysząca nie jest w stanie odbierać bodźców akustycznych, które niosą wiele istotnych informacji o otaczającej człowieka rzeczywistości. Niemożność odbierania wrażeń słuchowych wyklucza odbiór zapowiedzi nadchodzących wydarzeń. Dzięki prawidłowo działającemu narządowi słuchu możemy dowiedzieć się o nadciągającym niebezpieczeństwie  (np. nadjeżdżający samochód), by w porę uciec lub przygotować się na obronę. Odbiór mowy warunkuje nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów społecznych. Człowiek niesłyszący nie może pozostawać w nieustającym kontakcie z osobami, które znikają z zasięgu wzroku, co uniemożliwia komunikację.
          
Dzieci z uszkodzeniem słuchu w stopniu znacznym oraz głębokim kierowane
są często do szkół dla niesłyszących. Są to placówki dysponujące odpowiednio przeszkolonym personelem nauczycielskim. Mają mniejszą liczbę wychowanków w klasie.

          W pracy nad słyszeniem i tworzenie mowy poza specjalistami powinni być zaangażowani rodzice. Jako osoby przebywające z dzieckiem większość czasu nie mogą pozostać jedynie biernymi obserwatorami terapii. Współpraca rodziców z poradnią, przedszkolem i szkołą polega na wzajemnej wymianie informacji, dotyczących wszystkich aspektów rozwoju mowy. Postawy rodziców mają ogromne znaczenie w rehabilitacji dziecka.
          Nie mogą oni ze względu na „kalectwo” dziecka izolować go od środowiska ani też zbyt uzależniać od innych osób. W nabywaniu języka dziecka rodzice powinni pomagać mu np. pisząc z dzieckiem prace domowe (dobrym ćwiczeniem usprawniającym język jest prowadzenie dziennika, pamiętnika przez dziecko) ponieważ zasób słów, jakimi niesłyszący dysponuje jest często ograniczony, co powoduje, że nawet jeśli opanują umiejętność czytania wiele przeczytanych tekstów nie rozumieją..

           Ważne jest, aby wcześnie wykryć wadę i założyć aparaty słuchowe. Czas przyzwyczajania dziecka do aparatów może być długi, dlatego im wcześniej, tym lepiej.
Aparat słuchowy to urządzenie, którego zadaniem jest przetwarzanie odbieranych sygnałów w taki sposób, aby dźwięki przekazywane do uszkodzonego narządu słuchu były dobrze słyszane; by przetwarzana mowa była zrozumiała. Obecnie istnieją różne rodzaje tych urządzeń:

  1. aparaty całkowiciewewnątrzkanałowe:
  • Są to najmniejsze z dostępnych aparatów, które po włożeniu do ucha są prawie niewidoczne. Nie są polecane osobom ze znacznym uszkodzeniem słuchu.
  1. aparaty wewnątrzkanałowe:

  • Są umieszczone w kanale. Aparat tego typu poleca się osobom z lekkim oraz średnim ubytkiem słuchu.
  1. aparaty wewnątrzuszne:

  • Umieszcza się je w uchu i przeznaczone są dla osób ze znacznym ubytkiem słuchu.
  1. aparaty zauszne:

  • Umieszcza się je za uchem. W aparatach tego typu dźwięk dostaje się do kanału usznego przez rurkę i indywidualnie dopasowaną wkładkę. To właśnie te aparaty zaleca się dzieciom; Aparaty zauszne są odporne na urazy mechaniczne i zapewniają silniejsze wzmocnienie dźwięku.

Nowocześniejszym od aparatów sposobem protezowania słuchu jest implant ślimakowy, składający się z dwóch części: wewnętrznej i zewnętrznej. Wewnętrzną część wszczepia się operacyjnie do ucha wewnętrznego. Część zewnętrzna zawiera procesor mowy (wymagający regulacji co miesiąc), który zamienia drgania akustyczne na impulsy elektryczne. Te z kolei są przekazywane części wewnętrznej. Pacjent odbiera dźwięki
z otoczenia, a dzięki rehabilitacji może zrozumieć jego mowę. Operacja jest wykonywana pod mikroskopem, pod narkozą. Jednak jest bardzo kosztowna i nie zawsze przynosi oczekiwany efekt. Co więcej podczas zabiegu może dojść do uszkodzenia nerwu twarzowego, wówczas może nastąpić paraliż twarzy.

Pierwszego zabiegu tego typu dokonano w 1992 roku w Kajetanach, koło Warszawy. Obecnie w naszym kraju operację te wykonują trzy ośrodki: Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu w Warszawie, Klinika Akademii Medycznej w Poznaniu oraz Klinika Akademii Medycznej w Warszawie.

Poza aparatami słuchowymi oraz implantami w celu umożliwienia niesłyszącym komunikacji stosuje się różne metody. Oto najpowszechniejsze z nich:

  •  znaki daktylograficzne1 - określające litery i liczby
  • język migowy2 – zespół środków stosowanych przez osoby niesłyszące w porozumiewaniu się pomiędzy sobą i z osobami słyszącymi, obejmujący właściwe danym środowiskom słownictwo oraz sposób przekazywania znaków migowych.

W języku migowym stosowana jest gramatyka, w której kolejność wyrazów decyduje o sensie zdania. Opanowanie tego języka jest bardzo trudne przez osoby słyszące.

  •  język migany3 - stosujemy w szyku gramatycznym języka ojczystego znaki migowe, dodając końcówki fleksyjne,
  • fonogesty4 – polega na uzupełnieniu mówienia specjalnymi gestami, które pozwalają odróżnić głoski podczas mówienia.

            Żadna terapia nie może dotyczyć tylko jednego zmysłu. Umiejętności słuchowe zdobywane przez niemowlę dowodzą, iż nie można stymulacji analizatora słuchu oddzielić
od ćwiczeń usprawniających motorykę czy analizę i syntezę wzrokową.

              Obserwacje uczniów niesłyszących prowadzone przez specjalistów potwierdzają niższą sprawność motoryki ogólnej, szybkości i precyzji wykonywania ruchów. Tak więc, stymulacja rozwoju ruchowego małych dzieci niesłyszących jest niezbędna do stworzenia optymalnych warunków nabywania językowej sprawności komunikacyjnej.
 

Ćwiczenia kształtujące dużą motorykę mają na celu przygotowanie dziecka do ćwiczenia sprawności manualnej oraz praksji oralnej. Są to ćwiczenia typu:

1.Ćwiczenia motoryki dużej:

  •   chodzenie po linii: do przodu, do tyłu, bokiem;
  •   wskakiwanie do koła: na jednej i dwóch nogach;
  •   wrzucanie piłeczek do kosza, pudła…;
  •   kopanie i rzucanie piłki.

Ćwiczenie sprawności manualnej – przygotowują do nauki pisania oraz uczą porządkować świat od lewej do prawej.

2.Ćwiczenia motoryki małej:

  •   nawlekanie koralików na sznurek;
  •   przewlekanie sznurka przez dziurki;
  •   rysowanie po śladzie;
  •   rysowanie w labiryntach.

3. Ćwiczenia percepcji wzrokowej:

Percepcja wzrokowa dziecka niesłyszącego powinna być ciągle usprawniana, ponieważ będzie w dużej mierze służyć do odbioru przekazów językowych. Brak określeń słownych i nazw przedmiotów utrudnia dzieciom niesłyszącym wykonanie wieku zadań.

a) Ćwiczenia spostrzegania wzrokowego oraz analizy i syntezy wzrokowej:

  • wyszukiwanie w rzędzie elementu nie pasującego do pozostałych;
  •  dobieranie par obrazków na materiale atematycznym i tematycznym;
  •  składanie obrazka z kilku elementów;
  •  dobieranie obrazków do cieni.

4. Ćwiczenie operacji myślowych:

Operacje myślowe służą budowaniu kompetencji językowej a wykonanie ich na materiale niewerbalnym zależy od umiejętności językowych.

a) Klasyfikowanie (wykonywane na materiale atematycznym i tematycznym)

  • rozdzielanie klocków wg. pewnej zasady np. kolorów, wielkości, kształtów;
  •  budowanie zbiorów np. jedzenie : ubrania;
  •  wykluczanie ze zbioru elementu nie pasującego do danej klasy.

b) Szeregowanie (ćwiczenia wykonywane są na materiale atematycznym i tematycznym):

  •  układanie elementów w kolejności od najmniejszego do największego;
  •  układanie elementów w kolejności od największego do najmniejszego.

c) Myślenie przyczynowo – skutkowe:

  • układanie historyjek obrazkowych;
  •  dobieranie par obrazków na zasadzie relacji czasowych. 

d) Myślenie symboliczne (wykonywane na materiale atematycznym i tematycznym):

  • przyporządkowywanie elementów do danego symbolu.

Zdolność do operowania symbolami, jako zdolność poznawcza pozostaje w silnym związku z procesem opanowania języka. Ćwiczenie myślenia symbolicznego uczą dzieci poruszania się w świecie np. symbol eskulapa oznacza aptekę.

5. Ćwiczenie pamieci.

Ćwiczenia pamięci są jednym z ważniejszych elementów w procesie nauczania dzieci niesłyszących, ponieważ dziecko głuche w swoim rozwoju nie ma możliwości odbierania bodźców sekwencyjnych. A pamięć sekwencyjna jest konieczna do odbioru mowy. Natomiast podczas czytania ważna jest pamięć symultaniczna.


a) Ćwiczenia pamięci sekwencyjnej:

  •   odszukiwanie w zestawie obrazków pokazywanych kolejno;
  •   naśladowanie sekwencji ruchów;
  •   zapamiętanie prezentowanych sekwencji geometrycznych.

b) Ćwiczenia pamięci symultanicznej:

  •   odszukanie w zestawie obrazków pokazywanych jednocześnie;
  •  zapamiętanie układów geometrycznych prezentowanych jednocześnie.

Bibliografia:

Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do szóstego roku życia, Kraków 2007.

Cieszyńska J., Od słowa przeczytanego do wypowiedzianego. Droga nabywania systemu językowego przez dzieci niesłyszące w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym, Kraków 2001.

Gałkowski T., Kaiser-Grodecka I., Smoleńska J., Psychologia dziecka głuchego, Warszawa 1988.

Maciejewska A., Zaburzenia komunikacji językowej w czytaniu i pisaniu, Siedlce 2007.

Muller R.J., Słyszę – ale nie wszystko, Warszawa 1997.

Zaleski T., Opóźnienia w rozwoju mowy, Warszawa 2002.

Zarębina M., Język polski w rozwoju jednostki. Analiza tekstów dzieci. Rozwój semantyczny. Dyskusja nad teorią Chomskiego, Gdańsk 1994.

www. Wikipedia.pl

Opracowała Agnieszka Rudek