Niepołomickie Centrum Profilaktyczno-Lecznicze 

 

Skala ocen i metody treningu

SKALA OCEN I METODY TRENINGU

UCZENIA SIĘ PERCEPCYJNO – MOTORYCZNEGO N.C. KEPHARTA

W PRACY Z DZIECKIEM GŁĘBIEJ UPOŚLEDZONYM UMYSŁOWO


Według N.C. Kepharta wstępnym warunkiem wszelkiego zachowania się są reakcje mięśniowo – ruchowe. Zachowanie rozwija się z aktywności mięśniowej i tzw. wyższe formy zachowania są od nich zależne.

Podczas manipulowania rzeczami i własnym ciałem dziecko:

  • udoskonala swój mechanizm percepcyjno – motoryczny,
  • uczy się kojarzyć dane sensoryczne z danymi ruchowymi,
  • rozbudowuje swój plastyczny, adaptacyjny mechanizm percepcyjno – motoryczny

Dziecko musi wypróbować wszystkie możliwe reakcje ruchowe, do których jest zdolne.

W ten sposób możemy określić zakres możliwości ruchowych dziecka i zorientować się, jakie wzorce ruchowe należy usprawniać.

Innym rozwojowym zadaniem dziecka jest wyuczenie zależności między odbieranym bodźcem czuciowym a wykonywaną reakcją ruchową.

Podstawowym wzorcem ruchowym, stanowiącym podłoże dla kształtowania się wszystkich innych wzorców ruchowych jest postawa ciała. Z poczucia równowagi rozwija się lateralizacja. Poprzez doświadczenie ruchu obu stron ciała dziecko dochodzi do rozpoznawania prawej i lewej strony ciała oraz przypisuje każdej z nich pewne, różnicujące je właściwości.

Czynnikiem mającym istotny wpływ na wykształcenie znajomości kierunku jest kontrola wzrokowa.

Podczas wykonywania podstawowych wzorców ruchowych, dziecko znajduje dla nich odniesienie w punkcie środkowym ciała. W celu uzyskania orientacji w obiektywnych kierunkach ruchu, dziecko musi:

  • rozpoznać, gdzie przebiega linia środkowa ciała
  • nauczyć się odwracania procesu przenoszenia przez linię środkową ciała, bez przerywania ruchu

Punktem odniesienia wokół którego dziecko organizuje i porządkuje wszelkie informacje o stosunkach przestrzennych w świecie zewnętrznym jest schemat własnego ciała.

Wszystkie czynności motoryczne i percepcyjne dziecka należy traktować jako jedność percepcyjno – motoryczną, która obejmuje: odbiór, integrację, przekazywanie

i sprzężenie zwrotne bodźców. Odbiór spostrzeżeń polega na przetworzeniu zewnętrznej energii bodźców w impulsy nerwowe, które przemieszczają się od komórek czuciowych zlokalizowanych na powierzchni ciała, do części projekcyjnej kory mózgowej. Rozpoczyna się proces integracji, tzn. łączny odbiór wszystkich wrażeń powstających

w danym momencie, ze śladami uprzednich pobudzeń. Powstały system impulsów nerwowych zostaje przetworzony w okolicach motorycznych kory mózgowej i drogami eferentnymi skierowany do mięśni. W drodze tej część energii z układu nerwowego zostaje wycofana

i skierowana do miejsca odbioru wrażeń. Jeżeli którekolwiek z ogniw omówionego procesu ulega zaburzeniu, to deprywacji ulega przebieg percepcyjno – motorycznego uczenia się.

Jeżeli trudności dziecka związane są z zaburzoną sprawnością percepcyjno – motoryczną, konieczne jest ustalenie momentu, w którym nastąpiło załamanie. Kryzys, jaki dziecko przeżywa na określonym etapie, wpływa na jego rozwój i funkcjonowanie w następnych etapach. Dopiero po określeniu momentu załamania można zastosować ćwiczenia, które pomogą dziecku

w pokonaniu trudności i pozwolą na optymalną kontynuację rozwoju. Temu celowi służy opracowana przez Kepharta Skala ocen rozwoju percepcyjno – motorycznego.

SKALA OCEN ROZWOJU PERCEPCYJNO – MOTORYCZNEGO

1. Przejście po równoważni

a) do przodu – zadaniem dziecka jest przejście po belce w normalnym tempie. Stopy

powinny być ustawiane równolegle do podłużnej osi belki. Dozwolone ruchy rąk,

sprzyjające zachowaniu równowagi.

b) do tyłu – dziecko powinno przejść po belce tyłem, w normalnym tempie, bez

kontrolowania wzrokiem znajdującej się za nim przestrzeni. Stopy powinny być

ustawiane równolegle do podłużnej osi belki. Dozwolone ruchy rąk, sprzyjające

zachowaniu równowagi.

c) bokiem – dziecko ustawione bokiem w kierunku osi podłużnej belki. Przesuwając

się w prawą stronę w normalnym tempie, do prawej wiodącej stopy dosuwa lewą. Po

przejściu przez belkę wraca, zmieniając kierunek. Do lewej wiodącej stopy dosuwa

prawą.

Proponowane ćwiczenia: równoważnia, podstawka równoważna, trampolina,

akrobacje, „orły na śniegu.”

2. Skakanie

a) skok obunóż, do przodu – stojąc ze złączonymi nogami, dziecko ma skoczyć na

odległość jednego kroku. Podczas zakończenia skoku stopy nadal złączone.

b) skok na prawej nodze, do przodu – dziecko stojąc na prawej nodze, z lewą uniesioną

nad podłogą ma skoczyć na odległość jednego kroku.

c) skok na lewej nodze, do przodu – dziecko stojąc na lewej nodze, z prawą uniesioną

nad podłogą ma skoczyć na odległość jednego kroku.

d) skoki przemienne na prawej i lewej nodze, do przodu – używając na przemian

prawej bądź lewej nogi, dziecko skacze do przodu pokonując niewielki dystans.

e) podskoki 1-1 – stojąc ze złączonymi stopami, dziecko unosi jedną nogę i podskakuje

w miejscu na drugiej. Następnie zmienia nogę i podskakuje na drugiej. Wykonując

serię skoków pozostaje na miejscu.

f) podskoki 2-2 – sposób wykonania podobny jak powyżej. Ćwiczenie różni się ilością

podskoków wykonanych na prawej, bądź lewej nodze: P2 – L2 – P2 – L2.

g) podskoki 2-1 – dziecko wykonuje podskoki w zmiennym rytmie: P2 – L1 – P2 – L1.

h) podskoki 1-2 – dziecko wykonuje podskoki w zmiennym rytmie: P1 – L2 – P1 – L2.

Proponowane ćwiczenia: „orły na śniegu”, trampolina, ćwiczenia rytmiczne, akrobacje.

3. Wskazywanie części ciała w oparciu o ustne polecenie

Do dziecka będącego w pozycji stojącej kierujemy polecenia: „Dotknij swoich

ramion”, Dotknij swoich bioder”, „Dotknij swojej głowy”, „Dotknij swoich kostek

u nóg”, itp. Poprawne wykonanie zadania wymaga znajomości nazw określonych części

ciała oraz ich lokalizacji. Obserwujemy płynność, poprawność i precyzję wykonywanych

przez dziecko gestów. Zwracamy uwagę na sposób wskazywania organów parzystych,

wymagających wykonywania ruchów symetrycznych.

Proponowane ćwiczenia: „orły na śniegu”, akrobacje, zabawy stymulujące znajomość

schematu ciała.

4. Naśladowanie ruchu rąk

Stojąc przed dzieckiem w odległości 2,5 – 3.0 m. wykonujemy ruchy rękami,

a zadaniem dziecka jest naśladowanie ich zmiennego położenia. Pozycja wyjściowa: ręce

opuszczone wzdłuż ciała. Następnie prawą rękę unosimy do pozycji poziomej. Utrzymując

tę pozycję, także lewą rękę unosimy do poziomu, itd. Ruchy powinny być wykonywane

płynnie i szybko. Pożądane jest, aby dziecko odtwarzało odwracane ruchy. Akceptujemy

również ruchy wykonywane równolegle, o ile zachowana jest ich konsekwencja.

Proponowane ćwiczenia: „orły na śniegu”, naśladowanie ruchów, ćwiczenia rytmiczne,

ćwiczenia przy tablicy szkolnej.

 

 

            U - ruch jednostronny

            B - ruch obustronny

            C - ruch krzyżujący się

 

 

 

 

 

 

 

 

5. Pokonywanie przeszkód. Przejście nad-, pod- i między przeszkodami

a) przejście nad przeszkodą – zadaniem dziecka jest przejście nad przeszkodą sięgającą

jego kolan.

b) przejście pod przeszkodą – dziecko powinno przejść pod przeszkodą znajdującą się na

wysokości około 5 cm poniżej jego ramion.

c) przejście między przeszkodami – usytuowane przed dzieckiem przeszkody (dwa krzesła

skierowane do siebie oparciami) tworzą ograniczoną przestrzeń, którą dziecko może

pokonać przesuwając się bokiem.

Proponowane ćwiczenia: trampolina, akrobacje, zabawy stymulujące orientację

w schemacie ciała.

6. Wykonywanie „orłów na śniegu”

Dziecko leży na podłodze na wznak, z rękami wzdłuż ciała i ze złączonymi,

wyprostowanymi nogami. Przygotowując dziecko do wykonania zadań polecamy

przesunąć wyprostowane ręce na podłodze, do momentu, aż dłonie zetkną się nad głową

i wraca do pozycji wyjściowej. Następnie dziecko szeroko rozsuwa wyprostowane nogi

i wraca do pozycji wyjściowej.

a) Wykonaj ruch tą ręką (wskazujemy prawą rękę). A teraz wróć do pozycji poprzedniej.

b) Wykonaj ruch tą ręką (wskazujemy lewą rękę). A teraz wróć do pozycji poprzedniej.

c) Wykonaj ruch tą ręką (wskazujemy prawą nogę). A teraz wróć do pozycji poprzedniej.

d) Wykonaj ruch tą ręką (wskazujemy lewą nogę). A teraz wróć do pozycji poprzedniej.

e) Wykonaj ruch obydwiema rękami. A teraz z powrotem.

f) Wykonaj ruch obydwiema nogami. A teraz z powrotem.

g) Wykonaj ruch tą ręką i tą nogą (wskazujemy lewą rękę i lewą nogę).

h) Wykonaj ruch tą ręką i tą nogą (wskazujemy prawą rękę i prawą nogę).

i) Wykonaj ruch tą ręką i tą nogą (wskazujemy prawą rękę i lewą nogę).

j) Wykonaj ruch tą ręką i tą nogą (wskazujemy lewą rękę i prawą nogę).

Obserwujemy, czy podczas ruchu wskazaną kończyną występują współruchy

w kończynach pozostających w spoczynku. Oceniamy także płynność ruchów i ich zasięg.

Proponowane ćwiczenia: „orły na śniegu”, równoważnia, naśladowanie ruchów.

7. Chodzenie po „kamieniach”

Przeprowadzenie tego ćwiczenia wymaga 20 kwadratów o wymiarach 15*15 cm w dwóch zróżnicowanych kolorach. Kwadraty układa się na podłodze według podanego schematu. Na stopach dziecka wiążemy szarfy

w odpowiednim kolorze, które ułatwiają podjęcie decyzji, którą stopę należy położyć na odpowiednim kwadracie. Jeżeli dziecko nie rozumie werbalnie przekazanej instrukcji, nauczyciel może zademonstrować sposób wykonanego zadania (na pierwszych 6 kwadratach).

W tym ćwiczeniu dziecko jest zmuszone do określenia kierunku wymaganego ruchu nogi i postawienia stopy we właściwym miejscu (koordynacja oko – noga).

Proponowane ćwiczenia: równoważnia, „orły na śniegu”, chodzenie „po kamieniach”, ćwiczenia rytmiczne, piłka nożna.

8. Rysowanie na tablicy szkolnej

a) rysowanie okręgu – dziecko podchodzi do tablicy szkolnej i kredą rysuje okrąg.

b) rysowanie dwóch okręgów - dziecko podchodzi do tablicy szkolnej, a następnie

równocześnie prawą i lewą ręką rysuje okrąg.

c) rysowanie linii poprzecznej – dziecko ma połączyć dwa punkty, zaznaczony na tablicy,

symetrycznie względem osi pionowej tablicy. Odległość między punktami – 90 cm.

d) rysowanie linii pionowych – dziecka oburącz rysuje dwie pionowe linie.

Zwracamy uwagę na wybór ręki, wielkość i położenie rysunku w odniesieniu do linii

środkowej ciała.

Proponowane ćwiczenia: rysunek zbyt mały – równoważnia, podstawka równoważna,

trampolina, bazgranie na tablicy, malowanie palcami; mała dokładność wykonywanych

rysunków – rysowanie i kopiowanie; niewłaściwe położenie – równoważnia, podstawka

równoważna, ćwiczenia przy tablicy.

9. Wodzenie oczami

Na wysokości twarzy dziecka ustawiamy ruchomy cel (np. ołówek zakończony gumką,

w którą wbita jest pineska), za którym wodzi ono wzrokiem. Głowa pozostaje nieruchoma.

Zwracamy uwagę na płynność ruchu oczu kontrolujących przesuwający się cel, zasięg,

koordynację ruchu obu oczu, ich zbieżność. Najpierw badamy lewe, a potem prawe oko.

a) wodzenie poziome – przed oczami dziecka, w odległości ok. 50 cm od twarzy

umieszczamy ruchomy cel. Następnie po łuku, przesuwamy go w prawo (ok. 45 cm),

wracamy do punktu środkowego i przesuwamy w lewo (ok. 45 cm).

b) wodzenie pionowe – ołówek przesuwamy wzdłuż osi pionowej. Sposób „kreślenia” j.w.

c) wodzenie po przekątnych – ołówek przesuwamy po łuku, wzdłuż linii ukośnej.

d) wodzenie o okręgu – zataczamy przed dzieckiem okrąg o promieniu 45 cm.

Proponowane ćwiczenia: ćwiczenia kontroli wzrokowej.

10. Wzrokowa znajomość kształtów

Dziecku siedzącemu przy stole demonstrujemy kolejno rysunki siedmiu figur geometrycznych. Dziecko ma narysować kolejno demonstrowane figury na gładkiej kartce papieru (21*27 cm).

Obserwujemy przyjętą przez dziecko taktykę rysowania kolejnych figur, a także analizujemy efekt końcowy (rysunek dziecka).

Proponowane ćwiczenia: ćwiczenia percepcji kształtów.

 

ĆWICZENIA SENSORYCZNO – MOTORYCZNE

1. Równoważnia

Najprostszą wersją ćwiczenia jest przejście wzdłuż ułożonej na podłodze „papierowej ścieżki”. Stopniowo zmniejszamy szerokość „ścieżki”, a w razie potrzeby służymy dziecku pomocą, podając rękę. Następnie, podobnie jak w części diagnostycznej, wprowadzamy przejście przez położoną na podłodze belkę. Po opanowaniu tych podstawowych ćwiczeń wprowadzamy pewne modyfikacje:

  • obrót, podczas przechodzenia o dowolny kąt i kontynuowanie zadania
  • przejście przez równoważnię, trzymając w dłoniach plastikowe kubki z nałożonymi piłeczkami
  • przejście przez równoważnię niosąc na głowie przygotowany pakunek

2. Podstawka równoważna

Jest to kwadratowa deska o wymiarach 40*40 cm. Pod spodem znajduje się podpórka,

czyli klocek o długości 40 cm i odpowiednio dobranej do możliwości dziecka

wysokości i szerokości. Kephart proponuje wymiary: 7,5*7,5 cm, 10*10 cm,

12,5*12,5 cm. Dziecko stojąc na podstawce ma zachować równowagę. Zależnie od

kierunku ułożenia podpórki balansując ciałem, utrzymuje równowagę w dwóch

kierunkach: prawa – lewa, przód – tył.

3. Trampolina (batut)

Najprostszym ćwiczeniem na trampolinie jest utrzymanie pozycji pionowej.

Początkowo można stosować małe trampoliny, które pozwalają na bezpośrednią

asekurację dziecka. Stopniowo wprowadzamy:

  •   podskoki obunóż,
  •   podskoki na jednej nodze,
  •   podskoki przemienne w stałym rytmie, np. P2 – L2 lub P1 – L1,
  •   podskoki przemienne w zmiennym rytmie, np. P1 – L2 lub P3 – L2,
  •   podskoki z obrotem,
  •   podskok i upadek do pozycji siedzącej,
  •   podskok i upadek na kolana.

4. „Orły na śniegu”

5. Akrobacje i zabawy

a) „kaczy chód”,

b) „skok królika”,

c) „chód kraba”,

d) „chód gąsienicy”.

6. Wystukiwanie rytmu

a) rytmy jednostronne

  •   wystukiwanie rytmu ręką (PR lub LR)
  •   wystukiwanie rytmu nogą (PN lub LN)
  •   wystukiwanie rytmu ręką i nogą (PR i PN lub LR i LN)

b) rytmy obustronne

  •   wystukiwanie rytmu regularnego (P-L-P-L…..lub P-P-L-L-P-P…)
  •   wystukiwanie rytmu nieregularnego (P-P-L-P-P-L-P-P…)

Bibliografia:

  1. Kephart N.C., Dziecko opóźnione w nauce szkolnej, PWN, Warszawa 1970



    Opracowała Anna Karaś


ĆWICZENIA KONTROLI WZROKOWEJ

1. Wodzenie oczami

Etap I. Wodzenie wzrokiem w kierunku poziomym, pionowym i ukośnym.

Etap II. Wzmacniamy bodziec wzrokowy i ołówek zastępujemy latarką, którą

wykonujemy ruchy identyczne jak powyżej.

Etap III. Wprowadzamy bodziec kinestetyczny. Dziecko wskazuje palcem zapaloną

latarkę i kieruje go zgodnie z jej ruchem. Wzrokiem kontroluje poruszający się palec

i latarkę.

Etap IV. Bodźce wzrokowe i kinestetyczne wzmacniamy bodźcem dotykowym.

Dziecko dotyka palcem poruszającą się latarkę.

Etap V. Wzmacniamy bodźce wzrokowe, kinestetyczne i dotykowe. Tym razem jako

obiekt kontroli wzrokowej wprowadzamy piłkę.

2. Piłka Marsdena

Gumową piłkę wielkości piłki tenisowej przymocowuje się na sznurku do sufitu, gałęzi.

Dziecko staje w odległości wyciągniętego ramienia od zwisającej piłki. Piłka porusza

się ruchem wahadłowym. Dziecko, kontrolując wzrokiem ruch piłki, ma dotknąć ją

palcem, wykonując jeden zdecydowany gest.

3. Zajęcia połączone z zabawą:

- koszykówka,

- piłka nożna,

- gra w dwa ognie,

- tenis stołowy.

ĆWICZENIA PRZY TABLICY SZKOLNEJ

1. Bazgranie

2. Znajomość kierunku

Nauczyciel rysuje kropkę w dowolnym miejscu na tablicy. Dziecko kładzie kredę na

kropce. Nauczyciel stawia kropkę w innym miejscu, a dziecko rysuje linię łączącą obie

kropki. Nauczyciel kontynuuje rysowanie kropek, a dziecko je łączy.

3. Zabawa zegarowa /schemat/

4. Rysowanie okręgów – orientacja

5. „Leniwa ósemka”:

- wodzenie kredą po śladzie „ósemki” prawą, a następnie lewą ręką,

- rysowanie po śladzie „ósemki”, zmieniając położenie linii środkowej ciała względem

rysunku:

a) „ósemka” po prawej stronie linii środkowej ciała,

b) „ósemka” po lewej stronie linii środkowej ciała,

c) linia środkowa ciała pokrywa się z centralnym punktem „ósemki”.

6. Rysowanie i kopiowanie (okręgu, krzyża, kwadratu, prostokąta, trójkąta, rombu,

trudnych do opanowania liter)

Etap I. Kreślenie okręgów ręką w powietrzu. Dopuszczalna pomoc nauczyciela.

Etap II. Zastosowanie szablonu. Wodzenie palcem wzdłuż krawędzi szablonu.

Etap III. Wodzenie palcem wzdłuż krawędzi szablonu przyłożonego do powierzchni

tablicy.

Etap IV. Rysowanie okręgu z wykorzystaniem szablonu.

Etap V. Wodzenie kredą po konturach wyraźnie zaznaczonego okręgu.

Etap VI. Wodzenie kredą po delikatnie zaznaczonych konturach okręgu.

Etap VII. Rysowanie okręgu na tablicy w oparciu o demonstrowany wzorzec.

Etap VIII. Samodzielne rysowanie okręgów.

ĆWICZENIA PERCEPCJI KSZTAŁTÓW

1. Figury z patyczków /schemat/

Etap I. Ułożenie z patyczków figury, której wzór położono przed dzieckiem.

Etap II. Dziecko układa z patyczków figurę, której wzór ustawiono pionowo.

Etap III. Demonstrujemy dziecku wzór, który następnie chowamy. Zadaniem dziecka

jest ułożenie figury z pamięci.

Etap IV. Demonstrujemy wzór i polecamy ułożyć z pamięci dwukrotnie większą figurę.

2. Deska z kołeczkami /schemat/

Etap I. Dziecko układa z kołeczków figurę, której wzór ma do wglądu.

Etap II. Dziecko układa z kołeczków figurę, której wzór zademonstrowano mu tylko

na chwilę.

3. Łamigłówki (pocięte widokówki, układanki z konturami figur geometrycznych,

literami , cyframi, sylwetką człowieka).